STAP 1: Afstand Nemen (De cruciale pauze)

Doe niets met je manuscript voor minimaal 2 weken. Liever 4-6 weken.

Waarom? Je hersenen moeten resetten. Je moet je verhaal vergeten zodat je het met frisse ogen kunt lezen.

Wat je doet tijdens de pauze:

Schrijf aan iets anders
Lees boeken in je genre
Laat anderen je manuscript lezen
Leef je leven

Let op: Dit is niet uitstelgedrag. Dit is essentieel voor effectieve revisie.

STAP 2: De eerste herlezing (niet editen!)

Lees je hele manuscript in één of twee sessies. Niet editen. Alleen lezen.

Maak aantekeningen over:

Welke delen vervelen je?
Waar raak je de draad kwijt?
Welke personages blijven vaag?
Welke scènes voelen overbodig?
Waar mis je informatie?

Eindoordeel:

Wat werkt goed?
Wat moet veranderen?
Wat is de kernprobleem?

STAP 3: Structurele Revisie (niveau 1)

Nu pak je de grote problemen aan.

Praktische aanpak:

Maak een scène-outline
- Lijst elke scène op met:
  - POV
  - Locatie
  - Conflict
  - Uitkomst
  - Doel (waarom bestaat deze scène?)
Evalueer elke scène
- Heeft het doel?
- Kunnen twee scènes samengevoegd?
- Welke kunnen geschrapt?
Herstructureer
- Verplaats scènes
- Schrap hele hoofdstukken
- Vul gaten op

TIP: Print je manuscript en knip het letterlijk in stukken. Leg de scènes fysiek in verschillende volgorden uit. Visueel werkt beter dan digitaal voor structuur.

STAP 4: Scène-niveau Revisie (niveau 2)

Nu werk je scène voor scène door het manuscript.

Voor elke scène:

Check het doel
- Wat moet deze scène bereiken?
- Bereikt het dat?
Check de opening
- Begin je te vroeg? Te laat?
- Kun je 2-3 alinea's schrappen en meteen in de actie beginnen?
Check het einde
- Eindigt het op een cliffhanger of een natuurlijke pauze?
- Is de verandering duidelijk?
Check het conflict
- Willen twee personages tegengestelde dingen?
- Is er spanning?

STAP 5: Proza Revisie (niveau 3 & 4)

Nu word je meedogenloos met je zinnen en woorden.

De Kill Your Darlings Fase:

"Kill your darlings" betekent: schrap je favoriete zinnen als ze het verhaal niet dienen.

Die prachtige metafoor waar je zo trots op bent? Als het de lezer afleid en niets toevoegt, eruit.

Praktische Checklist:

□ Schrap alle onnodige bijwoorden ("heel", "erg", "zeer")
□ Vervang zwakke werkwoorden ("was", "had", "deed")
□ Elimineer herhalingen
□ Verwijder passieve constructies waar mogelijk
□ Schrap zinnen die hetzelfde zeggen als de vorige
□ Controleer dialoogtags (teveel "zei hij"?)
□ Check karakter-consistentie (spreekt iedereen anders?)

STAP 6: Lees Hardop

Lees je hele manuscript hardop. Dit is niet optioneel.

Waarom? Je oren vangen dingen die je ogen missen:

Onhandige zinnen
Onnatuurlijke dialoog
Herhaling van woorden
Ritmeproblemen
Tongtwisters

Bonus: Als je hardop struikelt over een zin, zal je lezer dat ook doen. Herschrijf.

STAP 7: Beta-lezers en feedback

Nu is je manuscript klaar voor andere ogen.

Wie zijn goede beta-lezers?

✓ Lezers in je doelgroep Schrijf je YA fantasy? Vraag tieners die fantasy lezen.

✓ Andere schrijvers Ze begrijpen het ambacht en kunnen technische feedback geven.

✓ Kritische vrienden Niet je moeder die alles geweldig vindt. Iemand die eerlijk durft te zijn.

Wat vraag je aan beta-lezers?

Algemene vragen:

Was je geboeid? Wanneer niet?
Welke personages vond je leuk/niet leuk?
Wat vond je verwarrend?
Was het einde bevredigend?

Specifieke vragen:

Geloofde je de romance tussen X en Y?
Was hoofdstuk 5 te traag?
Snapte je de plot twist in hoofdstuk 12?

NIET vragen: "Vond je het goed?" → Te vaag "Het einde is geweldig toch?" → Leidt het antwoord

Hoe om te gaan met feedback:

1. Wacht 24 uur Eerste reactie op kritiek is vaak defensief. Laat het bezinken.

2. Zoek naar patronen Eén beta-lezer zegt iets → misschien toevallig Drie beta-lezers zeggen hetzelfde → serieus probleem

3. Negeer feedback die niet resoneert Je hoeft niet alles aan te passen. Het is jouw verhaal.

4. Vraag door bij vage feedback "Het voelt niet kloppend" → "Kun je specifieker zijn?"

Revisieproces